Hakkında icra takibi kesinleşen bir borçlunun en sık karşılaştığı işlemlerden biri maaş haczidir. İcra dairesi, borçlunun çalıştığı işverene yazı göndererek her ay maaşından belirli bir tutarın kesilip icra dosyasına yatırılmasını ister. Borçlular için en çok merak edilen sorular ise nettir: Maaşın ne kadarı kesilebilir? Emekli maaşına haciz konulabilir mi? Birden fazla borç varsa ne olur? Bu rehberde maaş haczini İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümleri ve örneklerle açıklıyoruz.
Maaş Haczi Nasıl Başlar?
İcra takibi kesinleştikten sonra alacaklının talebiyle icra dairesi, borçlunun işverenine maaş haciz müzekkeresi gönderir. İşveren bu yazıyla birlikte haczedilen tutarı her ay maaştan keserek icra dosyasına yatırmakla yükümlü hâle gelir. İşveren bu yükümlülüğe uymazsa, kesmediği tutardan kendisi sorumlu tutulabilir.
Önemli: Maaş haczi için takibin kesinleşmiş olması gerekir. Ödeme emrine süresi içinde itiraz edilmişse takip durur ve itiraz aşılmadan maaşa haciz konulamaz.
Maaşın Ne Kadarı Haczedilebilir? (İİK m.83)
Kanuna göre maaş, ücret ve benzeri gelirler; borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar ayrıldıktan sonra haczedilebilir. Ancak haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. Uygulamada icra daireleri çoğunlukla net maaşın 1/4’ünü keser.
Örnek: Net maaşı 40.000 TL olan bir çalışanın maaşına haciz konulursa, her ay 40.000 × 1/4 = 10.000 TL kesilerek icra dosyasına gönderilir. Kalan 30.000 TL çalışana ödenir.
İkramiye, prim ve benzeri düzenli ödemeler de kural olarak aynı esaslara tabidir.
Birden Fazla Haciz Varsa: Sıra Kuralı
Bir maaşa birden fazla alacaklı haciz koyarsa, hacizler aynı anda uygulanmaz; geliş sırasına göre sıraya konur. İlk haczin alacağı tamamen ödenene kadar sonraki hacizler bekler. Böylece borçlunun maaşından her ay kesilen oran, borç sayısı arttı diye katlanmaz.
Örnek: Bir çalışanın maaşına önce A bankası, ardından B finans şirketi haciz koyar. Her ay maaşın 1/4’ü önce A bankasının dosyasına gider. A bankasının alacağı bittiğinde kesinti, sıradaki B şirketinin dosyasına aktarılır.
Nafaka Alacaklarında Öncelik
Nafaka alacakları bu kuralların istisnasıdır. Nafaka için yapılan hacizlerde dörtte bir sınırı bağlayıcı değildir ve nafaka hacizleri diğer hacizlerin önüne geçer. Kanun koyucu, nafakanın bir kişinin temel geçimini karşıladığını gözeterek bu önceliği tanımıştır.
Örnek: Maaşında bir banka haczi sırada olan bir kişi aleyhine nafaka haczi gelirse, nafaka kesintisi öncelikle uygulanır; banka alacağının tahsili bu süreçte geri planda kalır.
Emekli Maaşı Haczedilebilir mi? (5510 m.93)
Kural olarak emekli maaşı haczedilemez. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesine göre emekli aylıkları haczedilemez ve başkasına devredilemez. İki önemli istisna vardır:
- Nafaka borçları için emekli maaşına haciz konulabilir.
- SGK’nın kendi alacakları için kesinti yapılabilir.
Bankaya Verilen “Muvafakat” Geçerli mi?
Bankalar, kredi sözleşmelerine “emekli maaşıma haciz konulmasına muvafakat ediyorum” şeklinde maddeler ekleyebilir. Ancak İİK m.83/a uyarınca, haczedilemeyen mallar üzerinde borçlunun takipten önce verdiği muvafakat geçersizdir. Bu nedenle kredi sözleşmesindeki böyle bir onaya dayanılarak emekli maaşına haciz konulmuşsa, haczin kaldırılması için icra mahkemesine başvurulabilir.
Örnek: Emekli bir kişinin maaşına, yıllar önce imzaladığı kredi sözleşmesindeki muvafakat maddesine dayanılarak haciz konulur. Kişi, haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunarak haczin kaldırılmasını talep edebilir.
Maaşın Yattığı Banka Hesabına Haciz
Uygulamada alacaklılar bazen doğrudan borçlunun maaşın yattığı banka hesabına haciz koydurur ve hesaptaki paranın tamamı bloke edilir. Hesaptaki paranın maaş niteliğinde olduğu ispatlanırsa, maaşa ilişkin sınırlayıcı kurallar burada da gündeme gelir. Bu durumda icra mahkemesine şikâyet yoluyla fazla haczin kaldırılması istenebilir.
Maaş Haczine Karşı Başvuru Yolları
| Durum | Başvuru yolu |
|---|---|
| Emekli maaşına haciz (nafaka ve SGK dışı) | Haczedilmezlik şikâyeti |
| Maaşın 1/4’ünden fazlasının kesilmesi | İcra mahkemesine şikâyet |
| Hesaptaki maaşa tamamen bloke | Şikâyet ile fazla haczin kaldırılması |
| Borç ödenmiş ama kesinti sürüyor | İcra dairesine başvuru ile haczin kaldırılması |
Haczedilmezlik şikâyeti, haczin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılmalıdır. Bu süre kaçırılırsa hak kaybı yaşanabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Emekli maaşına konulan haczi “yapacak bir şey yok” diyerek kabullenmek.
- Yedi günlük şikâyet süresini kaçırmak.
- Borç tamamen ödendikten sonra haczin kaldırılmasını takip etmemek; kesintiler devam edebilir.
- İşveren olarak haciz yazısına rağmen kesinti yapmamak; işveren kesmediği tutardan sorumlu olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Maaşımın tamamına haciz konulabilir mi? Hayır. Maaş, ücret ve benzeri gelirlerde haciz kural olarak kısmidir; uygulamada net maaşın dörtte biri kesilir. Nafaka alacakları bu sınırın istisnasıdır.
Emekli maaşı haczedilebilir mi? Kural olarak hayır. Yalnızca nafaka borçları ve SGK’nın kendi alacakları için haciz veya kesinti yapılabilir.
Bankaya verdiğim muvafakat nedeniyle emekli maaşım haczedilebilir mi? Takipten önce, örneğin kredi sözleşmesinde verilen muvafakat geçersizdir. Bu dayanakla konulan haczin kaldırılması için icra mahkemesine başvurulabilir.
Birden fazla borcum varsa maaşımdan daha fazla mı kesilir? Hayır. Maaş hacizleri sıraya konur; önceki haciz sona ermeden sonraki uygulanmaz. Nafaka hacizleri ise öncelikli olarak uygulanır.
İşvereni maaş haczinden haberdar etmek zorunda mıyım? Hayır. Haciz yazısı icra dairesi tarafından doğrudan işverene gönderilir.
Borcumu ödedim, kesinti ne zaman durur? Borç tamamen ödendiğinde icra dairesinden haczin kaldırılması talep edilmeli ve işverene bildirim yapıldığından emin olunmalıdır.
İlgili yazılar: İcra Takibine İtiraz · Çek ve Senette Kambiyo Takibi · Nafaka Türleri ve Hesaplanması
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Maaş haczine ilişkin şikâyet süreleri kısa olduğundan, somut durumunuz için vakit kaybetmeden bir avukata danışmanız önerilir.