Anlaşmalı boşanmanın temelini, eşlerin boşanmanın tüm sonuçları üzerinde uzlaştığı yazılı belge olan boşanma protokolü oluşturur. Hukuki dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166/3. maddesidir. Protokolün eksiksiz, açık ve uygulanabilir hazırlanması, sürecin tek celsede tamamlanması açısından belirleyicidir. Bu rehberde protokolde yer alması gereken başlıkları, örnek maddeleri ve dikkat edilmesi gereken noktaları ele alıyoruz.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları (TMK m.166/3)
- Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması,
- Eşlerin birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi,
- Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbest olduğuna kanaat getirmesi,
- Hâkimin, protokolü çocukların ve tarafların yararına uygun bulması.
Protokolde Bulunması Gereken Konular
Geçerli ve uygulanabilir bir protokol şu başlıkları açıkça düzenlemelidir:
- Boşanma iradesi: Tarafların boşanma konusunda anlaştıklarının açık beyanı
- Velayet: Müşterek çocukların velayetinin kimde kalacağı
- Kişisel ilişki: Velayeti almayan eşin çocukla görüşme gün ve koşulları
- İştirak nafakası: Çocuğun giderlerine katkı miktarı ve artış oranı
- Yoksulluk nafakası: Eşe ödenip ödenmeyeceği, ödenecekse miktarı
- Maddi ve manevi tazminat: Talep edilip edilmeyeceği
- Mal paylaşımı: Ortak malların (ev, araç, banka hesapları, ziynet) nasıl bölüşüleceği
- Soyadı: Kadının evlilik öncesi soyadına dönüp dönmeyeceği
Örnek Protokol Maddeleri
Velayet ve kişisel ilişki: “Müşterek çocuk …’ın velayeti anneye verilecektir. Baba; her ayın 1. ve 3. hafta sonu cumartesi 10.00’dan pazar 17.00’a kadar, dinî bayramların ikinci günü ve her yıl 1–15 Temmuz tarihleri arasında çocukla kişisel ilişki kuracaktır.”
İştirak nafakası: “Baba, çocuk için aylık net … TL iştirak nafakasını her ayın 5’inde annenin … IBAN’lı hesabına ödeyecek; bu nafaka her yıl Ocak ayında bir önceki yılın TÜFE oranında artırılacaktır.”
Mal paylaşımı: “… plakalı araç kocada, … adresindeki konut kadında kalacak; taraflar mal rejiminden kaynaklanan başkaca bir talepleri olmadığını kabul ederler.”
Tazminat ve nafaka feragati: “Taraflar birbirlerinden yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat talep etmemektedir.” (Bu madde, sonradan talebi güçleştirir; dikkatle değerlendirilmelidir.)
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- İfadeler açık, ölçülebilir ve uygulanabilir olmalıdır. Örneğin nafaka artış yöntemi yazılmazsa, ileride nafaka artırım davası açmak gerekebilir.
- Hâkim, özellikle çocuğun yararına aykırı bulduğu düzenlemelerde değişiklik isteyebilir; taraflar kabul etmezse dava çekişmeliye dönüşebilir.
- Protokolde feragat edilen haklar (özellikle yoksulluk nafakası), sonradan talebi güçleştirir.
Sık Yapılan Hatalar
- Mal paylaşımını “ileride hallederiz” diyerek protokole yazmamak.
- Nafaka artış oranını belirsiz bırakmak.
- İnternetten alınan kalıp protokolleri olaya uyarlamadan kullanmak.
- Çocuğun görüşme düzenini muğlak (“uygun zamanlarda”) yazmak.
Sıkça Sorulan Sorular
Protokolü kendimiz hazırlayabilir miyiz? Hazırlayabilirsiniz; ancak geçerlilik şartlarını sağlamak ve hak kaybını önlemek için hukuki destek önerilir.
Protokolde anlaşılan nafaka sonradan değişir mi? Ekonomik koşullar önemli ölçüde değişirse nafaka artırım/azaltım davası açılabilir.
Hâkim protokolü reddedebilir mi? Evet; özellikle çocuğun yararına aykırı bulduğu maddelerde değişiklik ister.
Tek celsede boşanmak mümkün mü? Protokol eksiksizse ve hâkim uygun bulursa, anlaşmalı boşanma çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanır.
Protokol imzalandıktan sonra vazgeçebilir miyim? Karar kesinleşene kadar taraflar beyanlarından dönebilir; bu durumda dava çekişmeli devam edebilir.
Eşlerden biri yurt dışındaysa anlaşmalı boşanma olur mu? Vekâletle süreç yürütülebilir; ancak hâkimin tarafı bizzat dinlemesi kuralı nedeniyle uygulamada dikkat gerektirir.
İlgili yazılar: Boşanma Davası Nasıl Açılır? · Nafaka Türleri · Velayet Davası · Boşanmada Mal Paylaşımı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Protokolünüzün hazırlanması için bir avukata danışmanız önerilir.